Menu

ห้องเรียนธรรมชาติ สวนศรีนครเขื่อนขันธ์ (บางกะเจ้า)


คุ้งบางกะเจ้า อยู่ในอำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ ห่างจากปากแม่น้ำติดอ่าวไทยเพียง 20 กิโลเมตร ได้รับอิทธิพลของน้ำขึ้นน้ำลง สภาพน้ำเค็มจากทะเล มีสภาพภูมิศาสตร์เฉพาะของท้องถิ่น มีพันธ์ไม้และสัตว์ดั้งเดิมในธรรมชาติที่มีความหลากหลาย
 

พื้นที่สีเขียว 11,000 ไร่ของคุ้งบางกะเจ้าแห่งนี้ดำรงสภาพธรรมชาติดั้งเดิมในท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงของยุคสมัย ทำหน้าที่เป็นปอดผลิตออกซิเจนให้คนเมืองหลวงกว่า 7 ล้านคนได้สูดอากาศบริสุทธิ์ที่มีคุณภาพจากลมที่พัดพามาตามฤดูกาล จนได้รับการยกย่องจากนิตยสาร Time ในปี 2549 ว่าเป็น The Best Urban Oasis of Asia

หลายปีที่ผ่านมา ปอดธรรมชาติกำลังเสื่อมสภาพจากกระแสความเปลี่ยนแปลง


ช่วงปี 2525-2530 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 ประทับเฮลิคอปเตอร์ผ่านพื้นที่นี้เป็นประจำ มีพระราชดำริว่าควรสงวนพื้นที่นี้ให้เป็นพื้นที่สีเขียวและคงความเป็นปอดของคนเมืองไว้

สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) ได้จัดซื้อสวนรกร้างในคุ้งบางกระเจ้า 1,276 ไร่นำมาฟื้นฟู โดยในปี 2546 ได้กันพื้นที่จำนวน 148 ไร่สร้างเป็นสวนสาธารณะและสวนพฤกษชาติ และได้รับพระราชทานชื่อว่า “สวนศรีนครเขื่อนขันธ์” ซึ่งมาจากชื่อเมืองโบราณในอดีต ปัจจุบันดูแลโดยสำนักโครงการพระราชดำริและกิจการพิเศษ กรมป่าไม้

ปี 2551 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จฯ เยี่ยมสวนและชุมชนในคุ้งบางกะเจ้า มีพระราชดำรัสความตอนหนึ่งว่า “ให้ช่วยกันอนุรักษ์พื้นที่สีเขียวเอาไว้ อย่าให้มีการก่อสร้างเพิ่มเติมจนเกินกว่ากฎหมายกำหนด ควรส่งเสริมให้มีการปลูกพืชเกษตรและป่าผสมผสาน การซ่อมแซมสวนศรีนครเขื่อนขันธ์ ขอให้ทุกฝ่ายร่วมกันวางแผนให้เอื้อประโยชน์เท่าที่จำเป็นต่อการท่องเที่ยว และการศึกษาของเยาวชนคล้ายห้องเรียนธรรมชาติ”

ปี 2556 ปตท.สผ. ซึ่งให้ความใส่ใจต่อการอนุรักษ์ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมและดำเนินโครงการที่รับผิดชอบต่อสังคมมาอย่างต่อเนื่องได้เริ่มประสานงานกับมูลนิธิชัยพัฒนา สำนักโครงการพระราชดำริและกิจการพิเศษ กรมป่าไม้ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เพื่อดำเนินงาน “โครงการฟื้นฟูป่าเพื่อการเรียนรู้เชิงนิเวศสวนศรีนครเขื่อนขันธ์” โดยมีแผนการดำเนินงาน 8 ปี (2556-2563)

การออกแบบปรับปรุงเส้นทาง จัดทำป้ายสื่อความหมาย และนิทรรศการต่างๆ ใช้เวลาประมาณ 1 ปี ส่วนการฟื้นฟูป่าเชิงนิเวศเป็นงานระยะยาวที่ต้องติดตามต่อเนื่องไปจนถึงปี 2563



บริเวณปากคลองที่ได้รับอิทธิพลจากน้ำกร่อยช่วงน้ำทะเลหนุนสูงและอิทธิพลน้ำขึ้นน้ำลงเป็นถิ่นกระจายของป่าชายเลน หนึ่งในระบบนิเวศสามอย่างที่เคยดำรงอยู่ในพื้นที่กระเพาะหมูสีเขียวแห่งนี้ ส่วนที่ราบต่ำริมน้ำหรือพื้นที่ตอนในซึ่งมีน้ำแช่ขังในช่วงฤดูฝนและแห้งในช่วงฤดูแล้ง เคยเป็นป่าบึงน้ำจืดก่อนจะถูกเปลี่ยนเป็นสวนผลไม้ที่ขุดร่องไว้ช่วยระบายน้ำ และตามที่ดอนสูงกลางคุ้งเคยถูกปกคลุมด้วยป่าดิบลุ่มต่ำซึ่งปัจจุบันเปลี่ยนเป็นพื้นที่สวนและที่อยู่อาศัย

จากการศึกษาสภาพพื้นที่ การระบายน้ำ และพันธ์ไม้ ทำให้แบ่งเขตในพื้นที่ 40 ไร่อย่างเหมาะสม เป็นการฟื้นฟูที่ต้องปลูกเสริมพันธุ์ไม้เข้าไปในพื้นที่เดิม ติดตามดูแลให้เจริญเติบโตขึ้นตามธรรมชาติ จนกระทั่งมีโครงสร้างของสังคมพืชและความหลากหลายของสิ่งมีชีวิตอื่นๆ อยู่ร่วมกันอย่างสมดุล สอดคล้องกับป่าแต่ละประเภท

นอกจากการเก็บข้อมูลด้านการเติบโตของต้นไม้แล้วยังเก็บข้อมูลการกักเก็บคาร์บอน และการย่อยสลายของใบไม้ว่าเกิดขึ้นเร็วช้าอย่างไร เพราะเมื่อใบไม้ย่อยสลายจะเป็นต้นทางของวงจรธาตุอาหาร เกิดการพัฒนาคุณภาพของดิน มีสัตว์เล็กๆ จำพวกไส้เดือนเข้ามาใช้ประโยชน์ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่อาหารในระบบนิเวศ และการเพิ่มความหลากหลายทางชีวภาพ



เส้นทางศึกษาธรรมชาติที่ขี่จักรยานออกกำลังง่ายๆ รอบสวนศรีนครเขื่อนขันธ์แห่งนี้ ทั้งได้สุขภาพดี เพลิดเพลิน และความรู้

ไม่เพียงแค่ทางสำหรับคนมีแรงขาปั่น ผู้พิการ หรือผู้สูงวัยที่ต้องนั่งรถเข็นก็มีโอกาสใช้เส้นทางตัดใหม่ระยะทาง 500 เมตรเพื่อเที่ยวชมศึกษาธรรมชาติได้เช่นกัน ด้วยระยะทางสั้นๆ ใกล้ชิดบึงน้ำ บริเวณนี้จึงได้รับความนิยมทั้งจากผู้ใช้รถเข็นและครอบครัวที่พาเด็กๆ มาวิ่งเล่น หรือให้อาหารปลากัน

เส้นทางนี้ได้รับการปรับปรุงภายใต้โครงการฟื้นฟูป่าเชิงนิเวศสวนศรีนครเขื่อนขันธ์ โดย ปตท.สผ. ซึ่งครอบคลุมการปรับปรุงภูมิทัศน์สวนสาธารณะกึ่งสวนพฤกษชาติกว่า 100 ไร่บริเวณด้านหน้า และอีกกว่า 40 ไร่ที่เป็นแปลงฟื้นฟูป่า

แค่เพียงข้ามฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาจากกรุงเทพฯ มาสู่คุ้งบางกะเจ้า ไม่ว่าใครก็สัมผัสได้ถึงความรู้สึกที่ต่างไปในปอด

แต่จะเป็นเช่นนี้ต่อไปอีกนานแค่ไหน

อย่างน้อยในพื้นที่สวนศรีนครเขื่อนขันธ์ซึ่งได้ฟื้นฟูป่าดั้งเดิมสามประเภทของคุ้งบางกะเจ้าไว้ จะทำหน้าที่เป็นแหล่งรวมความหลากหลายของพันธ์พืชและสัตว์ให้คงอยู่ต่อไป

เป็นดั่ง “ความหวัง” ในท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงที่รายล้อม “นครเขื่อนขันธ์” เข้ามาทุกขณะ

 

สวนศรีนครเขื่อนขันธ์
ต.บางกะเจ้า อ.พระประแดง จ.สมุทรปราการ 10130
โทร. 0-2461-0972


เกี่ยวกับ "หัองเรียนธรรมชาติ" สวนศรีนครเขื่อนขันธ์